Atatürk ile ilgili bilgiler
| Mareşal · Gazi · Ebedi Şef[n 1] Mustafa Kemal Atatürk | |
|---|---|
 | |
| Cumhurbaşkanı Atatürk | |
| 1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı | |
| Görev süresi 29 Ekim 1923 - 10 Kasım 1938 | |
| Başbakan | İsmet İnönü (1923-24, 25-37) Ali Fethi Bey (1924-25) Celâl Bayar (1937-39) |
| Yerine gelen | İsmet İnönü |
| 1. İcra Vekilleri Heyeti Reisi | |
| Görev süresi 3 Mayıs 1920 - 24 Ocak 1921 | |
| Yerine gelen | Fevzi Paşa (Çakmak) |
| Türk Ordusu Başkumandanı | |
| Görev süresi 5 Ağustos 1921 - 29 Ekim 1923 | |
| Atayan | Türkiye Büyük Millet Meclisi |
| 1. Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi | |
| Görev süresi 24 Nisan 1920 - 29 Ekim 1923 | |
| Yerine gelen | Ali Fethi Bey (Okyar) |
| 1. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı | |
| Görev süresi 9 Eylül 1923 - 10 Kasım 1938 | |
| Yerine gelen | İsmet İnönü |
| Türkiye Büyük Millet Meclisi 1., 2., 3., 4. ve 5. Dönem Milletvekili | |
| Görev süresi 23 Nisan 1920 - 10 Kasım 1938 | |
| Seçim Bölgesi | |
| Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti Umumî Reisi | |
| Görev süresi 7 Eylül 1919 - 9 Eylül 1923 | |
| Heyet-i Temsiliye Reisi | |
| Görev süresi 24 Ağustos 1919 - 9 Eylül 1923 | |
| Fahri Yaver-i Hazret-i Şehriyâri | |
| Görev süresi 15 Ağustos 1918 - 9 Temmuz 1919 | |
| Hükümdar | VI. Mehmed |
| 9. Ordu Kıtaatı Müfettişi (sonradan 3. Ordu Müfettişi) | |
| Görev süresi 16 Mayıs 1919 - 9 Temmuz 1919 | |
| Yıldırım Ordular Grubu Kumandanı | |
| Görev süresi 31 Ekim 1918 - 7 Kasım 1918 | |
| Yerine geldiği | Liman von Sanders |
| 7. Ordu Kumandanı | |
| Görev süresi 7 Ağustos 1918 - 7 Kasım 1918 | |
| Yerine geldiği | Fevzi Paşa |
| 2. Ordu Kumandanı | |
| Görev süresi 7 Ağustos 1918 - 7 Kasım 1918 | |
| Yerine geldiği | Ahmed İzzed Paşa |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | Ali Rıza oğlu Mustafa 1881 Selanik, Selanik Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 10 Kasım 1938 (57 yaşında) Dolmabahçe Sarayı, İstanbul, Türkiye |
| Ölüm nedeni | Siroz |
| Yattığı yer | Etnografya Müzesi, Ankara (21 Kasım 1938 - 10 Kasım 1953) Anıtkabir, Ankara (10 Kasım 1953'ten beri) |
| Milliyeti | Türk |
| Partisi | Cumhuriyet Halk Partisi |
| Diğer siyasi bağlantıları | Vatan ve Hürriyet Cemiyeti İttihat ve Terakki Cemiyeti Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti |
| Evlilik(ler) | Latife Hanım (29 Ocak 1923 - 5 Ağustos 1925) |
| Bitirdiği okul | Mekteb-i Harbiye-i Şahâne Mekteb-i Erkân-ı Harbiyye-i Şâhâne |
| Hükümeti | I. İcra Vekilleri Heyeti |
| Ödülleri | Liste (24 madalya) |
| İmzası |  |
| Askerî hizmeti | |
| Takma adı | Şerif (Trablusgarp Savaşı'nda) |
| Bağlılığı |  Osmanlı İmparatorluğu Ankara Hükûmeti Türkiye Cumhuriyeti |
| Branşı | Piyade[1] |
| Hizmet yılları | 1893-1927 |
| Rütbesi | Mareşal |
| Komutası | |
| Çatışma/savaşları | 31 Mart Ayaklanması Trablusgarp Savaşı Balkan Savaşları I. Dünya Savaşı (Çanakkale Cephesi · Kafkasya Cephesi · Sina ve Filistin Cephesi) Türk Kurtuluş Savaşı (Batı Cephesi) |
Mustafa Kemal Atatürk[n 2] (1881[n 3] - 10 Kasım 1938), Türk mareşal ve devlet adamı. Kurucusu olduğu Türkiye Cumhuriyeti'nde 1923'ten 1938'e kadar cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusuna hizmet eden Atatürk; Çanakkale Cephesi'nde albaylığa, Sina ve Filistin Cephesi'nde ise Yıldırım Orduları generalliğine atandı. Savaşın sonunda Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisini takiben Türk Kurtuluş Savaşı'ndaki Türk Ulusal Hareketi'ne önderlik etti. Türk Kurtuluş Savaşı sürecinde Ankara Hükûmeti'ni kurdu, Türk Orduları Başkomutanı olarak Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki başarısından dolayı 19 Eylül 1921 tarihinde "Gazi" unvanını aldı ve mareşalliğe yükseldi, askeri eylemleriyle İtilaf Devletleri tarafından gönderilen askeri güçleri bozguna uğrattı ve Türk milletini zafere götürdü.
Atatürk daha sonra eski Osmanlı İmparatorluğu'nu modern, ilerici ve laik bir ulus devletine dönüştürmek için politik, ekonomik ve kültürel alanlarda sekülarist ve milliyetçi karakterdeki reformlarını başlattı. Yabancılara tanınan ekonomik imtiyazlar kaldırıldı ve onlara ait üretim araçları ve demiryolları millîleştirildi. Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu ile eğitim Türk hükûmetinin denetimine girdi. Seküler ve bilimsel eğitim esas alındı. Binlerce yeni okul inşa edildi. İlköğretim ücretsiz ve zorunlu hale getirildi. Yabancı okullar devlet denetimine alındı. Köylülerin sırtına yüklenen ağır vergiler azaltıldı. Erkeklerin serpuş ve kıyafetlerinde değişiklikler yapıldı. Takvim, saat ve ölçülerde değişikliklere gidildi. Mecelle kaldırılarak yerine seküler Türk Kanunu Medenisi yürürlüğe konuldu. Kadınların sivil ve politik hakları pek çok Batı ülkesinden önce tanındı. Çok eşlilik yasaklandı. Kadınların şahitliği ve miras hakkı erkeklerinkiyle eşit hale getirildi. Benzer şekilde, dünyanın çoğu ülkesinden önce olarak Türkiye'de kadınların ilkin yerel seçimlerde (1930), sonra genel seçimlerde (1934) seçme ve seçilme hakkı tanındı. Ceza ve borçlar hukukunda seküler yasalar yürürlüğe konuldu. Sanayi Teşvik Kanunu kabul edildi. Toprak Reformu için çabalandı.[2] Arap harfleri temelli Osmanlı alfabesinin yerine Latin harfleri temelli Türk alfabesi tanıtıldı. Halkı okuryazar kılmak için eğitim seferberliği başlatıldı. Üniversite Reformu gerçekleştirildi. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı yürürlüğe konuldu. Sınıf ve statü farkı gözeten lâkap ve unvanlar kaldırıldı ve soyadları yürürlüğe konuldu. Homojen ve birleşmiş bir ulus yaratılması için Türkleştirme politikası yürütüldü.[3][4][5] Türk olmayan azınlıklar kamuoyunda Türkçe konuşmaya zorlandı,[6] Türkçe olmayan toponomiler ve azınlıkların soyadları Türkçeye çevrildi.[7][8]
Atatürk Cumhuriyet Halk Partisi'ni Halk Fırkası adıyla kurdu ve ilk genel başkanı oldu. Çok sayıda kamu kurumu onun tarafından veya onun desteğiyle kuruldu. Türkiye'nin ilk yerli uçağı, onun döneminde Vecihi Hürkuş tarafından üretildi.[9] 1938 yılındaki vefatına kadar arka arkaya 4 kez cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten cumhurbaşkanı oldu.
Birleşmiş Milletler'in UNESCO örgütü, "olağanüstü bir reformcu olduğunu göz önünde tutarak, özellikle sömürgecilik ve emperyalizme karşı en önce açılan savaşların ilk liderlerinden biri olduğunu kabul ederek, dünya ulusları arasında karşılıklı anlayışın, sürekli barışın kurulması için çalışmalarının olağanüstü bir örnek olduğunu ve tüm yaşamı boyunca insanlar arasında hiçbir renk, din ve ırk ayrımını gözetmeden, bir uyum ve işbirliği çağının doğacağına olan inancını anımsatarak, eylemlerini her zaman barış, uluslararası anlayış ve insan haklarına saygı yönünden yapmış" Atatürk'ü, 100. doğum yılı olan 1981'i tüm ülkelerin oy birliğiyle "Atatürk Yılı" olarak kabul ederek onurlandırmıştır.[10][11]
0 Yorumlar